ماگنولیا

روش تکثیر درختان ماگنولیا

یوند زدن روش دیگر تکثیر این گیاه است و گیاهانی که از این طریق بدست می ایند ۵_۳ سال طول می کشد تا به حداکثر گلدهی خود برسند. در روش پیوند، پایه (قسمت پایین گیاه) معمولا از کاشت بذر بدست امده است. سپس پیوندک را از گیاهانی که ویژگیهای مورد نظر در گلدهی و یا سایر صفات را دارد جدا کرده و بر روی پایه پیوند می زنند. روشهای مختلفی را در پیوند زنی این گیاه می توان استفاده کرد. مثلا یکی از روشها ، پیوند زبانه ای است. در این روش گیاهی که پایه را تشکیل می دهد گیاهی جوان است که ساقه اصلی آن بهتر است در حدود ۱٫۲۵ سانتیمتر قطر داشته باشد و این ساقه از سطح ۴_۳ سانتیمتری خاک قطع می شود به بیان دیگر از ساقه این گیاه فقط در حدود ۴_۳ سانتیمتر باقی گذاشته و بقیه قسمتهای تاج گیاه را قطع می کنند.

پیوند را از درخت مورد نظر و از ساقه هایی یکساله که تا حدود ۱٫۲۵ سانتیمتر قطر دارند استفاده میشود. یعنی پایه و پیوندک باید حدودا یک قطر داشته باشند و سطح مقطع آنان بزرگتر یا کوچکتر از یکدیگر نباشد.  طول این ساقه (که پیوند را تشکیل می دهد) می تواند ۱۵_۱۰ سانتیمتر باشد. همچنین پیوندکها را می بایست قبل از اینکه درختی که از آن پیوندک تهیه می شود از خواب بیدار گردد و رشد خود را آغاز کند باید از درخت جدا کرد. در ادامه برشهایی به شکل عمودی در مقطع پایه و پیوندک زده می شود. بعد از انجام این برشها پایه و پیوندک در هم قرار داده می شوند به شکلی که زبانه های ایجاد شده توسط برشهای عمودی در هم فرو رود و قفل شود.

نکته ی مهم

البته توجه داشته باشید که این نوع پیوند (پیوند زبانه ای) روشها و تکنیکهای مختلفی دارد و روشهای مختلفی برای ایجاد برشهای عمودی در  سطح مقطع پایه و پیوندک وجود دارد. اگر شرایط محیطی مناسب باشد این پیوند بعد از دو هفته خواهد گرفت.البته همانطور که اشاره کردم روش پیوند زبانه ای یکی از روشهای پیوند این گیاه است و از روشهای دیگری نیز استفاده می شود مثلا پیوند جانبی یکی دیگر از انواع روشهای پیوند است که در آن لازم نیست تا قطر پایه و پیوندک مساوی باشد (همانند آنچه که در پیوند زبانه ای لازم بود) .

البته محل پیوند باز هم در نزدیکی زمین و در قسمتی که حدود ۴-۳ سانتیمتر از زمین فاصله دارد بر روی ساقه پایه انجام می شود. قطر شاخه ای که پیوندک را تشکیل می دهد نیز ۲٫۵_۱٫۵ مناسب است. بر روی ساقه برشی که تا عمق حدود یک سوم تا یک دوم در شاخه فرو می رود زده می شود. نوک پیوندک  نیز با یک یا دو برش به شکلی باریک و نازک در می آید. با خم کردن پایه می توان شکافی را که با برش بر روی آن قبلا ایجاد شده است را باز نگهداشت تا قسمت پایین پیوندک در درون آن قرار گیرد و سپس پایه را به حالت اول برگرداند. بعد از گرفتن پیوندک باید قسمتهای بالایی ساقه (که بالاتر از محل پیوند هستند ) را قطع کرد. دو روشی که یاد شد از جمله روشهایی است که به پیوند شاخه معروف هستند زیرا پپوندک شاخه ای کوتاه است که از گیاه مادری تهیه شده است.

تکثیر درختان ماگنولیا

کاشت قلمه های گیاه راه دیگر تکثیر درختان ماگنولیا می باشد. البته همانطور که میدانیم، برخی از انواع این گیاه در اوایل بهار و برخی دیگر در اواخر بهار و یا در طی تابستان گل می دهند. نمونه هایی را که اوایل بهار گل می دهند توسط قلمه چوب نرم و یا حتی قلمه سبز( این نوع قلمه شامل انتهای ساقه های جوان است) تکثیر می شوند و قلمه را بعد از اتمام فصل گلدهی تهیه می کنند یعنی در حدود تیره ماه. نمونه هایی را که در اواخر بهار و یا در طی تابستان گل می دهند توسط قلمه نیمه چوبی در اواخر تابستان و یا اوایل پاییز تکثیر می شوند.

توجه کنید که اصطلاحات سبز، نیمه چوبی و یا چوبی در مورد قلمه ها، مربوط به میزان رسیدگی و سفت شدن ساقه هایی است که قلمه ها از آنها تهیه می شوند. برای ساقه جوانتر و با انعطاف پذیری بیشتر اصطلاح سبز و همچنین نیمه چوبی بکار می رود این نوع قلمه ها از ساقه های حاصل از رویش فصل جاری (قلمه سبز ) و یا ساقه های یک ساله (قلمه نیمه چوبی)تهیه می شوند. قلمه های چوبی نیز از قسمتهای پایین ساقه های یکساله و همچنین از ساقه های دو ساله تهیه می شوند. گاهی می توان قلمه را از شاخه یکساله تهیه کرد اما به نحوی که قسمتی از چوب قدیمی تر در قسمت پایین آن نیز وجود داشته باشد. به این نوع قلمه ها اصطلاحا پاشنه دار می گویند و وجود این قسمت چوب در پایین قلمه به ریشه زایی قلمه می تواند کمک کند.

ریشه زایی

اصولا هر مقدار که قلمه سبز تر باشد و از ساقه های جدیدتر و جوان تر تشکیل شده باشد، در طی روند ریشه زایی نیاز بیشتری به رطوبت موجود در هوا وجود دارد و این مسئله یکی از مهمترین عوامل دستیابی به موفقیت در امر ریشه زایی چنین قلمه هایی است. به همین دلیل و از آنجایی که اصولا گیاهان ماگنولیا برگهایی بزرگ دارند و وجود برگ نیز بر روی قلمه های سبز و تا حدودی نیمه چوبی لازم می باشد، ریشه زایی این قلمه ها با مشکل انجام می شود مگر آنکه با تمهیداتی خاص بتوانیم میزان رطوبت هوا در اطراف این قلمه ها را افزایش دهیم. توجه داشته باشید که افزایش رطوبت هوا با آبیاری بستر رفع نمی شود و این دو مسئله از هم جدا هستند.

در گلخانه ها از دستگاه های مه افشان استفاده می شود در محیط خانه می توان با کشیدن پلاستیک بر روی قلمه ها و غبارپاشی روزانه برگهای قلمه ها تا حدودی این شرایط را مهیا کرد.البته باید روزی حدود یک ساعت این پلاستیک را برداشت تا مانع از شیوع برخی از بیماریهای قارچی همانند سفید پودری شویم. از طرفی می توان قسمتهایی از پهنه برگهای موجود در قسمت بالای قلمه را جدا کرد تا با کاهش سطح برگها به قلمه کمک کنیم تا آب کمتری از طریق برگهایش از دست بدهد.

نور مناسب

همچنین قلمه های این گیاه به محیطی پر نور و روشن البته به دور از نور مستقیم خورشید نیاز دارند. استفاده از نور مصنوعی برای افزایش طول مدت روز به ریشه زایی قلمه های این گیاه کمک می کند. طول ۱۵_۱۰ سانتیمتر برای قلمه ها مناسب است و برگهای پایین قلمه از آن جدا می شوند اما چند برگ باید در قسمت بالایی قلمه باقی بمانند. برای کاشت قلمه ها می توان از ترکیب یک قسمت پیت موس+ یک قسمت شن درشت و یا ورمی کولایت به تنهایی و یا ترکیب یک قسمت ورمی کولایت + یک قسمت پرلایت استفاده کرد.

بستر کاشت را قبل از کاشتن قلمه ها باید به خوبی مرطوب کرد و اجازه داد تا آب اضافی نیز از منافذ کف گلدان خارج شود و سپس قلمه ها را داخل آن کاشت. استفاده از پودرهای ریشه زایی (هورمونهای ریشه زایی) و فرو بردن انتهای قلمه در این پودرها به ریشه زایی این قلمه ها کمک می کند. هنگامی که قلمه ها را در گلدان می کاریم حتما باید یک گره (گره محل اتصال برگ به ساقه است البته توجه داشته باشید که برگهای قسمت پایین قلمه باید حذف شوند اما محل اتصال آن باید در زیر خاک قرار گیرد) .  ریشه زایی قلمه ها حدود ۸ هفته طول می کشد.

تکثیر:

کاشت بذر این گیاه یکی از روشهای تکثیر آن است. البته بذرها را باید به شکل تازه استفاده کرد و قبل از مصرف نیز باید پوشش نارنجی قرمز آنها را برداشت که برای این کار بهتر است که گیاه را به مدت ۲۴ ساعت در آب خیساند تا برداشت این پوششها آسانتر باشد. همچنین اگر قرار است که بذرها را نگهداری کنیم باید مانع از خشک شدن آنها شویم . بنابراین برای نگهداری بذرها بهتر است که  بذرها را با شن و یا ورمی کولایت مخلوط کرد و در یک کیسه پلاستیکی در یخچال با دمای حدود ۴ درجه و  برای ۴_۲ ماه قبل از کاشت نگهداری نمود.

بذرهای کهنه و بذرهایی که رطوبت خود را از دست داده اند جوانه زنی خوبی ندارند. همچنین برخی از پرورش دهندگان اظهار می کنند که اصولا نگهداری بذرها به مدت ۴_۲ ماه در سرما به جوانه زنی بهتر آنها کمک می کند. توجه داشته باشید که گیاه حاصل از بذر حدود ۱۰ سال طول میکشد تا بتواند گل بدهد. جوانه زنی بذرهایی که خشک می شوند موفقیت آمیز نیست. عمق کاشت بذرها در حدود ۱ _ ۰٫۵ سانتمیتر است و از مخلوط دو قسمت پیت موس و یک قسمت از خاک برگ  و یک قسمت شن میتوان استفاده کرد.

نکته ی مهم

بستر کاشت را به خوبی مرطوب کرده و روی آن را با یک لایه از پلاستیک بپوشانید تا رطوبت بیشتر حفظ شود. مراقب باشید که بستر بذرها خشک نشود اما از طرف دیگر آنقدر نیز آب ندهید که بستر کاشت گل شود و بذرها بپوسند. گلدان محتوی بذرها را در مکانی روشن  و پر از نور (اما به دور از نور مستقیم آفتاب ) و با دمای ۲۱ درجه قرار دهید. پوشش پلاستیک را روزانه برای مدت کوتاهی بردارید تا مانع از شیوع بیماری های قارچی شیود. جوانه زنی بذرهای این گیاه ۶_۴ هفته طول می کشد. بعد از جوانه زنی بذرها بهتر است که آبیاری را نیز کاهش داده و هفته ای ۲_۱ مرتبه گیاهان جوان را آبیاری کرد. گیاهان جوان حاصل از رویش بذرها را  برای ۳_۲ سال در گلدان نگهداری کرده و بعد در مکان اصلی می کارند.

 

برخی از گونه ها و انواع ماگنولیا همیشه سبز هستند و برخی با فرارسیدن فصل سرما برگهایشان را از دست می دهند. معمولا اکثر نمونه های همیشه سبز در طی تابستان (از اوایل تابستان ) تا فصل پاییز گلدهی دارند .  اما در نمونه های خزانپذیر  گلدهی (البته با توجه به شرایط آب و هوایی) از اواخر زمستان تا اوایل بهار  و قبل از اینکه برگها رویش کنند انجام می شود. البته گلهای این گیاهان نسبت به سرمای دیررس بهاره بسیار حساس هستند و در صورت چنین مسئله ای گلها و همچنین برگهای جوان که تازه شروع به رویش کرده اند به دلیل سرما سیاه شده و ریزش می کنند.

 شرایط محیطی

آبیاری:

اصولا درختان ماگنولیا به آبیاری منظم نیاز دارند و در صورت خشک بودن خاک میزان گلدهی گیاه بسیار کاسته می شود و نوک و حاشیه برگها خواهد سوخت و ریزش برگها تشدید خواهد شد. همچنین تحمل درختان مسن و بالغ در برابر خشکی تا حدودی بیش از درختان جوان است و به همین دلیل  آبیاری در سال اول کاشت بخصوص در طی تابستان بسیار منظم باید انجام شود.

دما:

گیاهان ماگنولیا اکثر از سرما بیشتر آسیب می بینند تا از گرمای تابستان. بخصوص اینکه اگر در تابستان آبیاری را با دقت و از روی برنامه انجام دهیم تحمل این گیاه در برابر گرمای هوا نیز افزایش می یابد. در مورد مقاومت و یا حساسیت در برابر سرما باید گفت که میزان این مقاوت در بین گونه های ماگنولیا با یکدیگر متفاوت است. برخی سرما را بیشتر و برخی کمتر تحمل می کنند. بخصوص نمونه های خزان پذیر در برابر سرمای اواخر زمستان و یا اوایل بهار بسیار حساس هستند و گلهایشان سیاه رنگ شده و از بین می رود. البته این به معنی عدم حساسیت نمونه های همیشه سبز این گیاه نیست و این گیاهان نیز در برابر سرمای دیررس بهار و یا زودرس پاییزه دچار سیاه شدن و ریزش برگها می شوند.

در بین نمونه های مختلف این گیاه به نظر می رسد که ماگنولیاهای ستاره ای ( گونه های M.kubus, M. X loebneri, M.stellata) نسبت به سرما و گرما مقاومت بیشتری دارند (با این وجود سرمای دیرس بهاره گاهی به برگهای آنان آسیب وارد می آورد)  اما گونه هایی مانند  M.sargentiana و M.sprengeri که اصولا بومی  نواحی جنوبی تر کشور چین و هیمالیا هستند در برابر سرمای زمستان و  یا گرمای تابستان تحمل کمتری دارند.  همچنین گونه هایی مانند M.grandiflora ,M.delavayi به سرما حساس هستند و درخت به طور کل در زیر ۵- از بین خواهند رفت.

برخی از گونه های معروف ماگنولیا

M.liliiflora

این گونه بومی نواحی جنوب غربی کشور چین است. این گونه با نام های Mulan magnolia,Lily magnolia, Tulip magnolia,Woody orchid,Purple magnolia, Red magnolia Japanese magnolia شناخته می شود و درختچه یا درختی کوتاه قامت است که ارتفاع آن به ۴ متر می رسد. گل های بیشمار و صورتی – ارغوانی رنگ آن در اوایل فصل بهار و قبل از رویش جوانه های برگ شکوفا می شوند.
این گونه در برنامه های دو رگه گیری و اصلاح نژاد به فراوانی استفاده شده است و یکی از والدین  نمونه محبوب Magnolia  x soulangeana  می باشد.  گل های این گونه نیز عطری شبیه شکوفه های لیمو دارند.

M. denudata

بومی نواحی مرکزی و شرقی کشور چین است و با نام yulan magnolia شناخته می شود.  این گیاه می تواند به ارتفاع حدود ۹ متر دست یابد و گل هایی به رنگ سفید دارد که در اوایل الی اواخر بهار شکوفا می شوند و عطری همانند مرکبات دارد. از این گونه نیز در برنامه های اصلاح نژاد استفاده شده است و والد دیگر نمونه محبوب یعنی Magnolia  x soulangeana می باشد. گل های این گونه عطری همانند شکوفه های لیمو- پرتقال دارند.

M.acuminata

درختی بلند قامت است که می تواند تا حدود ۳۰ متر نیز رشد کند. رنگ گل ها زرد رنگ است . به خشکی خاک بسیار حساس است و در زبان انگلیسی Cucumber magnolia (ماگنولیای خیاری) خوانده می شود زیرا در فصل پاییز میوه هایی سبز رنگ و شبیه خیار تولید می کنند. از این گیاه بخصوص رقم Magnolia acuminat subcordata  نیز به دلیل رنگ زرد گل ها در برنامه های دو رگه گیری و تولید گیاهانی با قامت کوتاه تر و گل های بیشتر استفاده شده است.  گل ها عطری شیرین و ملایم دارند و زمانی که ساقه های گیاه می شکند عطری شیرین و تند به مشام می رسد.

 

معرفی برخی از گونه های معروف ماگنولیا

در جنس ماگنولیا حدود ۲۱۰ گونه وجود دارد که برخی از آنان بیش از دیگران به عنوان درختی زینتی مورد توجه و کشت و کار قرار گرفته اند.در ادامه با معرفترین گونه های این درخت آشنا می شویم.

گونه M.grandiflora

ماگنولیای جنوبی Southern magnolia :

از جمله بلندترین درختان ماگنولیا است که به فضای زیادی نیز برای گسترداندن شاخسار خود (در حدود ۱۲ متر) احتیاج دارد .
برگهایی آن بزرگ و چرمین و گلهایش سفید رنگ و بزرگ است.
این گونه از جمله ماگنولیاهای همیشه سبز است و زمان گلدهی آن از اواخر بهار و اوایل تابستان است. گلهای این گونه معطر هستند و عطر گلهای این نوع از مگنولیا همانند شکفه های مرکبات توصیف شده است.

گونه M. virginiana:

با نام انگلیسی sweetbay magnolia این گونه نیز از جمله درختان بلند قامت محسوب می شود که به فضای کافی برای گستراندن شاخسار خود نیاز دارد البته در مقایسه با گونه قبلی به طور کل درختی کوچکتر است و در مناطق سرد حدود ۹ متر ارتفاع می یابد. همچنین این درخت در نواحی با آب و هوای گرمتر به شکل همیشه سبز رشد می کند اما در مناطقی که سردتر هستند با فرارسیدن فصل سرما برگهایش را از دست می دهد.  این گیاه در اواخر بهار و اوایل تابستان گلدهی دارد و گلها عطری قوی همانند وانیل را از خود منتشر می کنند.

Magnolia stellata
(ماگنولیای ستاره ایstar magnolia )

که به دلیل شکل گلهایش به این نام خوانده شده است. البته گونه های دیگری نیز وجود دارند که اصولا با نام ماگنولیای ستاره ای شناخته می شوند همانند M.kubus و M. X loebner  این گونه ها خزانپذیر هستند یعنی با فرارسیدن فصل سرما برگهای خود را از دست می دهند . همچنین با فرارسیدن فصل بهار و قبل از باز شدن برگها، گلها روش ساقه ها شکوفا می شوند.  البته این انواع در مقایسه با سایر ماگنولیاها مقاومت بهتری را در برابر سرمای دیررس بهاره و همچنین گرمای تابستانه از خود نشان داده اند. گلهای این گونه نیز عطری شیرین و ملایم دارند.